Blog / Küçük işletmede gelir gider takibi neden dağılır
Küçük işletmede gelir gider takibi neden dağılır
Pazartesi sabahı tanıdık bir sahnedir. Telefonda üç ayrı sohbet, masada küçük bir ajanda, bilgisayarda da geçen aydan kalma bir Excel. Biri kirayı yazmış, biri tahsilatı yazmış, biri de “bunu sonra işleriz” deyip geçmiş. Ayın onunda kasa ile banka birbirini tutmuyorsa suç çoğu zaman unutkanlık değildir. Kayıtlar üç ayrı yerde duruyordur. Küçük işletmede gelir gider takibi tam da burada dağılır: para hareketi yaşanır, defter ise o hareketi yakalayamaz.
Esnafın, ajansın, atölyenin, küçük bir e-ticaret dükkânının ihtiyacı yeminli mali müşavirlik değildir. İhtiyaç daha sadedir. Bu ay ne girdi, ne çıktı, hangisi kira gibi her ay tekrar ediyor, hangisi bir müşteriye ait, hangisi gerçekten kasayı değiştirdi. Bu soruların cevabı WhatsApp’ta kalsa, ay sonunda “kâr var gibi ama hesapta para yok” cümlesi kaçınılmaz olur. Kâr hissi ile nakit aynı şey değildir. Biri işin sonucunu, öteki cebinizdeki parayı anlatır.
Dağınıklık bir program eksikliğinden önce bir alışkanlıktır
Excel kötü bir araç değildir. Hatta ilk yıl işinizi görür. Satır eklersiniz, toplam alırsınız, rengi yeşil yaparsınız. Sorun, dosyanın ikinci kopyası “son-hali-v3” adıyla masaya düştüğünde başlar. Ortak, eş, muhasebeci, bazen de siz kendiniz, farklı dosyaya yazarsınız. Formül bir yerde kırılır, bir satır silinir, kimse fark etmez. Defter ise tek kişiliktir; başkası okuyunca yazı anlaşılmaz. Sohbet ise tarih sırasını tutar ama toplam tutmaz.
Gelir gider programı bu üçlünün yerine geçer demek de abartı olur. Sohbet devam eder, mali müşaviriniz beyannameyi yine kendisi verir. Değişen şey, işletmenin kendi hafızasıdır. Bir hareket bir kez yazılır. Tarihi, tutarı, açıklaması, kategorisi ve hangi hesaptan çıktığı aynı satırda durur. Ertesi gün aynı kirayı aramak için ekran görüntüsü kaydırmanız gerekmez.
İlk ay kategoriler dağınık olur, bunu baştan söyleyelim. “Market”, “mutfak”, “çay şekeri” diye üç ayrı başlık açan olur. Bir süre sonra hepsinin aynı kapıya çıktığını görürsünüz. O zaman birleştirirsiniz. Mükemmel listeyle başlamak zorunda değilsiniz. Ayda bir bakıp “bunu bir daha kullanmadım” dediğiniz başlığı kapatmak yeter.
Kategoriyi işinizin dilinde kurun
Hazır şablonlar güzel durur, sonra kullanılmaz. Siz kira, personel, malzeme, kargo, reklam, yol ve vergi diye düşünüyorsanız kategorileriniz de bu kelimeler olsun. Ajanssanız “revizyon” diye bir gider açmak ayıptır; o iş aslında zamanınızdır, kasadan çıkmamıştır. Kasadan çıkanı yazın. Müşteriye kestiğiniz bedeli gelir diye yazın. İkisini aynı satırda eritmeyin.
Gelir ile gideri ayrı tutmanın bir sebebi daha var. Ay sonu raporunda “ne kazandık” sorusu, “neye harcadık” sorusuyla karışmasın diye. Ofis kirası 8.500 lira ise bu, bir müşteriden gelen 12.000 liralık işin içine gömülmesin. İkisi yan yana durunca net ortaya çıkar. Gömülünce ise “iyi ay geçirdik” dersiniz, kira günü hesap şaşırır.
Etiket, kategorinin altına iliştirilmiş küçük bir nottur. Aynı gider kalemi içinde “şube” ya da “proje” diye ayırmak istediğinizde işe yarar. Kategoriyi şişirmeden, o ayın hangi işe gittiğini sonra süzebilirsiniz. Her harekete etiket şart değildir. Şart olan, üç ay sonra baktığınızda satırın ne anlattığını hâlâ bilmenizdir. “Ödeme” yazmak açıklama değildir. “Mart ofis kirası” yazmaktır.
Tekrarlayan kayıt, unutulan kirayı geri getirir
Kira, yazılım aboneliği, hat faturası, aidat. Bunlar sürpriz değildir, takvimdir. Yine de her ay elle yazılırken biri atlanır. Atlanan satır kasayı şişirir. Gerçekte para çıkmıştır, defter hâlâ o parayı sizde sanır. Tekrarlayan kayıt tam bu yüzden vardır. Periyodu seçersiniz: haftalık, aylık ya da yıllık. Tarihi gelince hareket kendiliğinden işlenir. Siz yalnızca tutar değiştiyse düzeltirsiniz.
Bunu kurarken bir kez dürüst olun. Her ay çıkan ama tutarı oynayan bir gideri, sabitmiş gibi bağlamayın. Elektrik böyledir. Onu tekrarlayan yapmak yerine, fatura geldikçe yazmak daha temizdir. Kira ise tutarı yıl boyunca aynıysa tekrara çok yakışır. Ayın birinde paneli açtığınızda o satırın durduğunu görürsünüz. “Bu ay kirayı işledim mi” sorusu kapanır.
Kasa değişmeyen hareketi gelir sanmayın
Küçük işletme sık sık şu ikisini karıştırır. Müşteriye borç yazmak başka, tahsil etmek başkadır. Birincisi caridedir, ikincisi kasadadır. Malı teslim ettiniz, faturayı kestiniz, para haftaya gelecek. O hafta gelir yazarsanız kasa yalan söyler. Para geldiğinde yazarsanız hem ekstre hem banka aynı hikâyeyi anlatır. GelirGider’de kasa yalnızca gelir ve giderde değişir. Borç ve alacak satırı müşterinin bakiyesini oynatır, çekmecedeki nakiti değil.
Hesabı da ayırmak gerekir. Cepteki nakit, şirket kartı ve vadesiz hesap aynı kova değildir. “Genel” diye tek hesap açarsanız ay sonunda bankayla barışamazsınız. Kasa, banka ve kart ayrı durunca “bu ödeme hangi hesaptan çıktı” sorusu satırın kendisinde cevaplanır. Kart ekstresiyle defteri yan yana koymak o zaman on dakikalık bir iş olur, akşamı yiyen bir arkeoloji değil.
Dövizle çalışan varsa kuru elle uydurmak da ayrı bir yaramazlık. Merkez Bankası’nın kuru dururken “bugün kaç olsa” diye yuvarlamak, ay sonunda kur farkını gizler. Hareketi kendi para birimiyle yazıp kuru o güne bağlamak, ileride “bu tahsilat gerçekte kaç liraydı” sorusunu açık bırakır.
Ayın ortasında bir kez bakmak, ay sonunda kurtarır
Raporu yalnızca muhasebeciye gitmeden önceki gece açmayın. Ayın on beşi daha iyi bir gündür. Gelirler, giderler ve net, o ana kadar ne olduğunu söyler. Kategori dökümü ise “bu ay reklam şişti” ya da “malzeme geçen aya göre düştü” cümlesini rakamla kurar. Sürpriz ayın son günü değil, daha düzeltme payı varken çıksın.
Bütçe burada ikinci kattır. Her kategoriye bir tavan yazarsınız. Harcama tavana dayanınca çubuk bunu gösterir. Tavan, kendinizi cezalandırmak için değildir. “Bu ay kargoya bu kadar ayırmıştık” diye hatırlatmak içindir. Limit koymazsanız da olur. Önce üç ay yalnızca izleyin, sonra tavana bağlayın. Elinizde örnek olmadan uydurulan bütçe, ikinci haftada terk edilir.
Bir de şunu ayırt edin. Bu defter, beyannamenin yerine geçmez. e-Fatura portalı da değildir. Resmi belgeyi mali müşaviriniz ve kullandığınız e-belge sistemi üretir. Burada tuttuğunuz şey işletmenin kendi günlüğüdür. Günlük düzgünse, evrakı toparlamak da kolaylaşır. Günlük dağınıkssa, müşaviriniz sizden ekran görüntüsü ister ve ikiniz de yorulursunuz.
Başlamak için uzun bir kurulum gerekmez
İlk gün şunlar yeter. Firma adınız, bir kasa, bir banka hesabı, beş altı kategori, bu ayın kirası ve elinizdeki son on hareket. Gerisini iş geldikçe eklersiniz. Eski yılların tamamını taşımaya kalkmak, genellikle ilk heyecanı öldürür. İsterseniz elinizdeki tabloyu içeri aktarabilirsiniz. İstemezseniz bugünden ileriye yazarsınız. İkisi de meşrudur. Önemli olan, yarın yeni bir hareket geldiğinde onun gideceği tek bir yerin olmasıdır.
Ücretsiz hesapta defter size aittir. Başka üyenin kaydı sizinkine karışmaz. Kredi kartı da istenmez. Telefonda ayrı bir uygulama kurmazsınız; tarayıcı yeter. Alt menüden gelir ya da gider eklemek, müşterinin yanındayken de yapılır. Akşam eve gidince “bunu deftere işleyeyim” demek, genellikle o satırın hiç yazılmaması demektir. O anda yazın.
Dağınık kayıt bir karakter kusuru gibi anlatılır. Değildir. İş hızlı akar, not ise yavaş araçta kalır. Kasa ile bankayı ayırmak ve cariyi ayrıca tutmak bu hızın içinde kaybolmamanız içindir. Gelir gider takibi, her kuruşu sanat gibi işlemek değildir. Ayın herhangi bir günü “param nerede, bu iş bana ne bıraktı” diye sorduğunuzda, cevabın bir sohbette değil, tek bir defterde durmasıdır.