Blog / Kasa, banka ve nakit akışı: ayın ortasında para nerede
Kasa, banka ve nakit akışı: ayın ortasında para nerede
Ayın yirmisinde bir cümle duyarsınız: “Kârdayız ama maaş çıkmıyor.” Bu cümle tembel bir şikâyet gibi anlatılır. Çoğu zaman ise kayıt doğrudur, sadece iki ayrı şeyi tek kelimede eritiyordur. Kâr, gelirle giderin farkıdır. Nakit, o an kasada ve bankada duran paradır. Müşteri borcunu ödememişse kâr kâğıtta kalır. Siz peşin mal almışsanız nakit erkenden çıkar. İkisi kavga etmez. Ayrı okunmazsa kavga edermiş gibi durur. Kasa, banka ve nakit akışı bu ayrımı görünür kılar.
Tek bir “genel hesap” ile başlamak ilk hafta rahattır. Her şey oraya yazılır, toplam büyük görünür. İkinci ay banka ekstresini yanına koyduğunuzda barışılmaz. Kartla ödenen reklam, çekmecedeki nakit, vadeli hesaptaki duran para aynı satırda toplanmıştır. Hangisi harcanabilir, hangisi yarın çekilecek, belli değildir. Hesabı ayırmak bu yüzden bürokrasi değildir. Cebinizdeki ile bankadaki aynı yerde yaşamaz. Defterde de yaşamasın.
Kasa, banka ve kart üç ayrı çekmecedir
En az üç hesap açın, adları da sizin dilinizde olsun. “Mağaza kasası”, “X bankası vadesiz”, “şirket kartı”. Dükkân yoksa “nakit” ve “banka” da yeter. Kartı bankanın içine gömmeyin. Ekstre kesilene kadar kart, bankadan farklı bir borç gibidir. Ödemeyi karttan yaptığınız gün gideri karta yazın. Ekstre günü bankadan karta aktardığınızda bu bir gider değil, transferdir. İkisini de gider yazarsanız aynı parayı iki kez harcamış gibi olursunuz. Ay şişer, siz de “bu kadar mı çıktı” diye kendinize kızarsınız. Kızılacak yer kayıt biçimidir.
Transferin kuralı sıkıcıdır ve sıkıcı olması iyidir. Kaynak ile hedef aynı olamaz. Tutar sıfırdan büyük olmalıdır. Para birimleri farklıysa, yani döviz alıp satıyorsanız, hareket yine transferdir ama iki tutarla yazılır. Çıkan para kaynak hesabın biriminde, giren para hedef hesabın biriminde. Böylece 100 dolar ile 100 lirayı aynı kefeye koymazsınız, bozdurma da gelir ya da gider gibi görünüp ayı şişirmez. Rakamlar da tutar, anlam da.
Döviz kurunu o günün hayaliyle değil, o günün kuruyla bağlayın. Merkez Bankası kuru bu iş için durur. Siz “kabaca 40” derseniz, ay sonunda kur farkı diye bir hayalet belirir. Hayalet aslında sizin yuvarlamanızdır. Tahsilat hangi gündeyse kur da o gün olsun. Ertesi hafta bozdurduysanız, bozdurma ayrı bir harekettir. İkisini tek satırda birleştirmek, hem döviz kasasını hem lira kasasını hatalı bırakır.
Nakit akışı, kâr tablosunun aksi değildir
Gelir tablosu dönemin işine bakar. Satış, iade, alış, faaliyet gideri. “Bu dönem ticaret ne bıraktı” sorusunun cevabıdır. Nakit akışı ise dönemin başındaki para, giren, çıkan ve sonda kalan paradır. Biri kârlılığı, öteki likiditeyi anlatır. İkisini aynı grafiğe zorlamak, ya kârı ya da kasayı ezer.
Küçük bir örnek yeter. Ay başında bankada 40.000 lira var. İçeri 70.000 liralık satış yazdınız, bunun 25.000 lirası henüz tahsil edilmedi. Dışarı 30.000 lira mal ve 15.000 lira kira çıktı, ikisi de ödendi. Kâğıt üstünde iş iyi görünebilir. Bankada ise tahsil edilmeyen 25.000 lira yoktur. Kira ve mal çıkmıştır. Ay sonu bakiye, satış faturasına bakarak tahmin ettiğiniz yerde değildir. Nakit akışı bu farkı saklamaz. Saklamaması, sizin lehinizedir. Maaş gününden üç gün önce görürsünüz.
Raporu ayın son gecesine bırakmayın. Ayın ortasında bir bakış, tahsilatı öne çekmenize ya da bir alışverişi ertelemenize yarar. Ay kapandıktan sonra bakmak ise yalnızca teşhistir. Teşhis de lazımdır, ama dükkânı o gün kurtarmaz. GelirGider’de özet ekranı bu bakış içindir. Aylık gelir, gider ve net bir aradadır. Ayrıntıya inmek isterseniz rapor, kategori ve dönem seçmenizi bekler. Her sabah rapor okumak zorunda değilsiniz. Haftada bir, on dakika, yeter.
Bütçe bir ceza çizelgesi değildir
Limit koyunca insan kendini kısıtlanmış sanır. Oysa limit, önceden verdiğiniz sözdür. “Bu ay reklama şu kadar, kargoya şu kadar.” Harcama sözü geçerse çubuk bunu söyler. Geçmesi yasak değildir. Geçtiğinizde en azından bilerek geçmiş olursunuz. Bilmeden geçmek, ayın yirmi beşinde “reklam neden bu kadar” şaşkınlığıdır.
İlk ay limit uydurmayın. Bir dönem sadece yazın. Kategoriler oturunca, geçen ayın biraz üstünü ya da tam kendisini tavan yapın. Her kategoriye tavan şart değil. Yalnızca şişmeye meyilli olanlara koyun. Kira zaten sabittir, onu bütçeye bağlamak tekrarlayan kayıttan farklı bir şey söylemez. Reklam, yakıt, dış hizmet ise oynar. Onlar tavana daha çok ihtiyaç duyar.
Limiti ay ortasında değiştirmek de serbest olsun. İş büyüdüyse, eski tavan sizi cezalandırmasın. Bütçe, geçmişe hükmetmek için değil, kalan günleri görmek içindir. Değiştirdiğiniz gün bir not düşün. Neden yükselttiniz. Üç ay sonra aynı tartışma yeniden açılırsa not işe yarar.
Ortak kasayı ayırmak, kavga önler
Birden fazla kişi aynı deftere bakıyorsa, “ben ödedim” cümlesi tehlike işaretidir. Ödeyen hesap belli değilse, herkes kendi cebinden çıktığını sanır. Hesap seçmek bu cümleyi kapatır. Şirket kartından çıktıysa kart, ortakların cebinden çıktıysa o kişinin kasası. Küçük işletmede ortakların kişisel harcaması ile dükkânın harcaması sık karışır. Karışmasın diye kişisel çekimi ayrı kategori ya da ayrı hesap yapın. Ay sonunda “firma bunu karşılamadı, bu senin çekimin” demek, kayıtsız bir tartışmadan daha az yıpratıcıdır.
Yetki burada da devreye girer. Herkes her şeyi silmesin. Gören, yazan ve yöneten aynı kişi olmak zorunda değil. Kasa hareketini giren kişi ile raporu okuyan kişi farklı olabilir. Silmek ise daha dar kalsın. Yanlış satır olur, düzeltilir. Geçmişi sessizce temizlemek, ortaklığın hafızasını da siler.
Ay sonu bir mutabakat günüdür
Bankanın ekstresini indirin, defterdeki o hesabın hareketleriyle yan yana koyun. Eksik olan genellikle küçüklerdir. Bir POS komisyonu, bir havale ücreti, bir otomatik ödeme. Onları da yazın. “Üç kuruşluk” denip atlanan satır, yıl sonunda yüzlerce liralık bir farkın içine gizlenir. Komisyonu satışın içine yutmak da aynı hatadır. Satış brüt kalsın, komisyon gider olsun. Net’i siz zaten görürsünüz. Brüt’ü gizlerseniz, cironuz olduğundan küçük görünür.
Vergi ve prim ödemelerini de gider diye yazın, ama kategorisini “malzeme”nin içine atmayın. Onlar işletmenin maliyeti olabilir, satışın maliyeti değildir. Karışınca “mal pahalandı” dersiniz, oysa artan şey primdir. Karar da yanlış yerden çıkar. Fiyatı yükseltmek ile maliyeti kısmak başka başka kapılardır.
Nakit akışını bir kez bu gözle okuduktan sonra, gelir gider satırının neden hesaba bağlı yazıldığını daha iyi görürsünüz. Hesapsız bir gelir, havada duran bir rakamdır. Hesaplı bir gelir, “şu bankaya, şu gün girdi” diyen bir cümledir. Müşteri borcu ise henüz o cümle değildir. Onu faturaya bağlı tahsilat kapatır. Kasa, sözün nakde döndüğü yerdir. Söz ile nakdi aynı kutuya koyarsanız, maaş günü kutu boş çıkar. Kâr orada değildir. Kâr, tahsil edilmeyi bekliyordur.